آغاز رمضان در ترکیه همزمان با تشدید شکاف سکولار محافظه‌کار بر سر یک سریال جنجالی
با آغاز ماه رمضان در ترکیه، موضوعی فرهنگی به سرعت به یک مناقشه سیاسی و اجتماعی تبدیل شد. پخش یک سریال تلویزیونی جدید، بار دیگر شکاف سکولار محافظه کار در ترکیه را به صدر اخبار بازگرداند و بحث‌های گسترده‌ای را در فضای عمومی، شبکه‌های اجتماعی و حتی پارلمان این کشور برانگیخت.
ماجرای سریال «زیر یک باران» چه بود؟
سریال زیر یک باران که از ۹ فوریه روی آنتن شبکه ATV رفته، روایتگر تنش‌های میان یک خانواده مذهبی محافظه‌کار و یک خانواده سکولار است؛ موضوعی که سال‌هاست یکی از خطوط گسل اجتماعی در ترکیه محسوب می‌شود.
در قسمت دوم این مجموعه، صحنه‌ای به نمایش درآمد که در آن یک زن سکولار برای مهمانان مذهبی خود گوشت خوک سرو می‌کند؛ غذایی که در اسلام حرام است. این سکانس که همزمان با آغاز ماه رمضان پخش شد، واکنش‌های تندی را در پی داشت.
منتقدان معتقدند این تصویرسازی، سکولارها را به عنوان افرادی بی‌احترام به باورهای دینی نشان می‌دهد و عملاً یک «تحریک فرهنگی» محسوب می‌شود.
واکنش‌های سیاسی در آنکارا
جنجال رسانه‌ای به سرعت به عرصه سیاست کشیده شد. پریهان کوجا، نماینده حزب DEM، در پارلمان آنکارا اعلام کرد این سریال تلاشی برای احیای دوگانه مسلمان-سکولار است. در مقابل، رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان نیز نسبت به آنچه «تلاش برای تضعیف ارزش‌های مذهبی در رمضان» خواند، واکنش نشان داد. همچنین عضو شورای عالی رادیو و تلویزیون ترکیه، RTUK، خواستار بررسی رسمی این مجموعه شد. این نهاد پیش‌تر نیز بارها رسانه‌ها را به دلیل محتوای حساس جریمه کرده است.
ریشه‌های تاریخی شکاف سکولار-مذهبی در ترکیه
برای درک بهتر این بحران، باید به پیشینه تاریخی ترکیه بازگشت. از زمان تأسیس جمهوری مدرن توسط مصطفی کمال آتاتورک، سکولاریسم یکی از اصول بنیادین نظام سیاسی این کشور بوده است.
با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان، بسیاری معتقدند تعادل قدرت میان نخبگان سکولار و بدنه محافظه‌کار جامعه تغییر کرده است. لغو ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی در سال ۲۰۱۳ یکی از نمادهای این تغییر بود.
امروز اگرچه حدود ۹۸ درصد جمعیت ترکیه خود را مسلمان می‌دانند، اما سطح پایبندی دینی و سبک زندگی میان شهرهای بزرگ مانند استانبول و آنکارا با مناطق سنتی‌تر تفاوت محسوسی دارد.
حساسیت ویژه رمضان در ترکیه
ماه رمضان در ترکیه معمولاً با فضای همبستگی اجتماعی، مراسم افطار عمومی و فعالیت‌های مذهبی همراه است. به همین دلیل، پخش یک محتوای بحث‌برانگیز در این بازه زمانی، حساسیت‌ها را دوچندان کرده است. منتقدان می‌گویند این اقدام می‌تواند جامعه را بیش از پیش دوقطبی کند؛ در حالی که حامیان آزادی بیان معتقدند آثار هنری باید امکان پرداختن به تضادهای اجتماعی را داشته باشند.
جمع‌بندی: بازگشت جنگ فرهنگی در ترکیه؟
جنجال اخیر نشان می‌دهد که شکاف سکولار محافظه کار در ترکیه همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های اجتماعی و سیاسی این کشور است. ترکیه‌ای که همزمان خود را پلی میان شرق و غرب می‌داند، هنوز در حال تعریف نسبت میان سکولاریسم، مذهب و هویت ملی است. با توجه به نقش رسانه‌ها، سیاستمداران و فضای مجازی، به نظر می‌رسد این مناقشه فراتر از یک سریال تلویزیونی باشد و در ماه‌های آینده نیز ادامه پیدا کند.
